Το "λιοντάρι" ξαναχτυπά...
Ας κοιτάξουμε και την δική μας ιστορία. Είναι γεγονός πως το πολιτικό μας σύστημα, δηλαδή τα υπάρχοντα κόμματα βρίσκονται σε μεγάλη παρακμή. Χρειάζεται λοιπόν ανανέωση. Σίγουρα δεν είναι πρώτη φορά στη ιστορία αυτής της χώρας που οι πολίτες αισθάνονται ότι το πολιτικό σύστημα δεν μπορεί να εκφράσει τα αιτήματά τους. Πώς πραγματοποιήθηκε λοιπόν αυτή η ανανέωση στο παρελθόν; Σχεδόν πάντοτε βίαια: Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου του 1843, Επανάσταση του 1862, Κίνημα στο Γουδί του 1909, Δικτατορία Μεταξά-Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος-Εμφύλιος, Δικτατορία του 1967. Είναι γεγονός ότι η ελληνική πολιτική ζωή φαίνεται να μην μπορεί (η έστω να δυσκολεύεται) να ανανεωθεί ομαλά. Είναι επίσης γεγονός ότι η περίοδος που διανύουμε είναι η μεγαλύτερη με διαφορά περίοδος στην ιστορία μας χωρίς θραύση του συνταγματικού πλαισίου.
Ίσως βέβαια ο στρατός να μην μπορεί να παίξει σήμερα τον ρόλο που έπαιζε άλλοτε. Δεν είναι όμως όλες οι δικτατορίες στρατιωτικές. Μια δικτατορία τύπου Μεταξά ίσως να είναι πιο πιθανή. Επίσης το θεμέλιο της δημοκρατίας δεν είναι η έλλειψη κατάλληλου τυράννου αλλά η πίστη του λαού σ’ αυτήν, η οποία σήμερα κλονίζεται. Αν οι απαιτήσεις του λαού δεν ικανοποιηθούν στο παρόν πολίτευμα τότε θα ικανοποιηθούν σε άλλο. Πράγματι αν έρθει δικτατορία πιθανόν αυτή να λύσει πολλά από τα σημερινά προβλήματα. Και ο Χίτλερ άλλωστε έβγαλε από την οικονομική κρίση τη Γερμανία. Ένα είναι σίγουρο: η δικτατορία θα φαίνεται πολύ πιο ωραία απ’ ό,τι θα είναι, τουλάχιστον στην αρχή. Ας ελπίσουμε ωστόσο ότι το πολίτευμά μας θα μπορέσει, έστω και καθυστερημένα να ανταποκριθεί στις προσδοκίες του λαού.
Τον τελευταίο καιρό αυξάνονται συνεχώς τα σημάδια που δημιουργούν φόβο για το μέλλον του πολιτεύματός μας και καθιστούν ακόμα και τον κίνδυνο της δικτατορίας όχι και τόσο μακρινό. Η γενιά μας μεγάλωσε έτσι που να θεωρεί τη δημοκρατία δεδομένη. Ίσως όμως αυτή να μην είναι και τόσο δεδομένη αν δεν προσέξουμε.
Ας ξεκινήσουμε από την πρόσφατη δημοσκόπηση του Βήματος: Ερώτηση: Ποιόν τρόπο διακυβέρνησης προτιμάτε για τη χώρα; Απάντηση: α) διακυβέρνηση από κυβερνήσεις που θα εκλέγονται δημοκρατικά, όπως συμβαίνει από τη μεταπολίτευση έως σήμερα: 40% β) διακυβέρνηση από τεχνοκράτες που θα αντικαταστήσουν την κυβέρνηση: 30% γ) διακυβέρνηση από κάποιο πρόσωπο με κύρος και εξουσία που δεν θα εμποδίζεται από το κοινοβούλιο και τις εκλογές: 23%. Πάλι καλά που η δημοκρατία έρχεται πρώτη. Η διατύπωση της ερώτησης και των απαντήσεων δεν είναι τυχαία. Βγάζει μια έντονη ειρωνεία που θυμίζει το ειρωνικό χαμόγελο του παρουσιαστή από το έργο «Καμπαρέ», μετά τη σκηνή που παρουσιάζει την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία. Οι νεοέλληνες έχουμε γαλουχηθεί από το σχολείο και τα ΜΜΕ με «κλισέ», με «παπαγαλία». Κάθε παιδί που έχει πάει σχολείο ή βλέπει τηλεόραση ξέρει πως το «σωστό» πολίτευμα είναι η «δημοκρατία» και πως η «δικτατορία» είναι κάτι «κακό». Ορθό. Δεν φτάνει όμως μόνο να το λες. Πρέπει να καταλαβαίνεις τι λες και γιατί. Αυτό όμως λίγοι το κατανοούν. Έτσι μια διαφορετική διατύπωση καταδεικνύει τη μη επαρκώς δημοκρατική νοοτροπία του λαού μας. Πιστεύω δηλαδή ότι αν η ερώτηση ήταν «Θέλετε δικτατορία;» το ποσοστό θα ήταν σίγουρα πολύ μικρότερο από το εντυπωσιακό 23%, όχι όμως επειδή αυτοί που θα έλεγαν ότι δεν θέλουν δικτατορία δεν θα ήθελαν αλλά επειδή δεν θα συνειδητοποιούσαν ότι αυτό θέλουν. Η λέξη τρομάζει και αυτούς που την θέλουν και καταδεικνύει την τεράστια επιφανειακότητα της ελληνικής παιδείας. Κανένας δεν θα πει «είμαι δικτάτορας». Θα πει το εξής: «είμαι άνθρωπος με κύρος και εξουσίες (εθνοσωτήρας) που θα κυβερνήσω αποτελεσματικά χωρίς τα εμπόδια του σάπιου πολιτικού συστήματος ( κόμματα, κοινοβούλιο) και των εκλογών. Έχω κοντά μου και μια ομάδα τεχνοκρατών που θα αντικαταστήσουν την ανίκανη κυβέρνηση και θα βγάλουν τη χώρα από την κρίση» Θα τον υποστηρίξει τότε πάνω από το 50% του λαού κατά τη δημοσκόπηση…
Δεν είναι όμως μόνο η δημοσκόπηση. Είναι και τα διδάγματα της ιστορίας. Η κρίση του 1929 αποτέλεσε το οικονομικό υπόβαθρο για την εξάπλωση του ναζισμού και του φασισμού και για το πραξικόπημα της 4ης Αυγούστου του 1936. Ιδιαίτερα το δυσβάστακτο χρέος της Γερμανίας και η ταπείνωση που αισθάνονταν οι Γερμανοί έδωσαν δύναμη στον Χίτλερ. Συνθήκες που μοιάζουν πολύ με την σημερινή κατάσταση της χώρας μας.
Ας κοιτάξουμε και την δική μας ιστορία. Είναι γεγονός πως το πολιτικό μας σύστημα, δηλαδή τα υπάρχοντα κόμματα βρίσκονται σε μεγάλη παρακμή. Χρειάζεται λοιπόν ανανέωση. Σίγουρα δεν είναι πρώτη φορά στη ιστορία αυτής της χώρας που οι πολίτες αισθάνονται ότι το πολιτικό σύστημα δεν μπορεί να εκφράσει τα αιτήματά τους. Πώς πραγματοποιήθηκε λοιπόν αυτή η ανανέωση στο παρελθόν; Σχεδόν πάντοτε βίαια: Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου του 1843, Επανάσταση του 1862, Κίνημα στο Γουδί του 1909, Δικτατορία Μεταξά-Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος-Εμφύλιος, Δικτατορία του 1967. Είναι γεγονός ότι η ελληνική πολιτική ζωή φαίνεται να μην μπορεί (η έστω να δυσκολεύεται) να ανανεωθεί ομαλά. Είναι επίσης γεγονός ότι η περίοδος που διανύουμε είναι η μεγαλύτερη με διαφορά περίοδος στην ιστορία μας χωρίς θραύση του συνταγματικού πλαισίου. Στο ίδιο συμπέρασμα οδηγεί και η νοοτροπία πολλών ανθρώπων. Οι αγανακτισμένοι του Συντάγματος φαίνεται να μην περιμένουν τίποτα καλό από τον κοινοβουλευτισμό. Μουντζώνουν τη Βουλή, μισούν «και τους τριακόσιους», και θεωρούν ότι όλα τα κόμματα που υπάρχουν ή που πρόκειται να δημιουργηθούν είναι προδοτικά. Πολλοί είναι οι άνθρωποι που δεν πιστεύουν ότι οι υπάρχοντες θεσμοί θα μας βγάλουν από την κρίση. Με λίγα λόγια ο λαός δεν πιστεύει ότι οι βουλευτές τον αντιπροσωπεύουν. Το κυριότερο σύμπτωμα είναι όμως η όξυνση των παθών και η σύμφυτή άνοδος του λαικισμού. Τις προάλλες στα προπύλαια ο Μίκης Θεοδωράκης είπε ότι δεν θέλει να ιδρύσει κόμμα γιατί δεν πρόκειται να πάρει ποσοστό μεγαλύτερο του 20% και έτσι δεν θα μπορέσει να αλλάξει την κρατική πολιτική. Επιλέγει για τον λόγο αυτό τον δρόμο της επανάστασης. Δεν έχει δηλαδή αρκετό κόσμο για να πάρει με δημοκρατικά μέσα την εξουσία έχει όμως αρκετό κόσμο για να κάνει επανάσταση! Σε τι διαφέρει αλήθεια μια επανάσταση της μειοψηφίας από μια δικτατορία; Κι όμως μπροστά σ’ αυτόν τον παραλογισμό τα πλήθη παραληρούσαν χωρίς να σκέφτονται και φώναζαν «αέρα, αέρα να φύγει η χολέρα». Αυτό θα πει λαικισμός: συναίσθημα χωρίς λογική. Ποτέ δικτατορία δεν εγκαθιδρύθηκε όταν ο λαός σκεφτόταν λογικά.
Ίσως βέβαια ο στρατός να μην μπορεί να παίξει σήμερα τον ρόλο που έπαιζε άλλοτε. Δεν είναι όμως όλες οι δικτατορίες στρατιωτικές. Μια δικτατορία τύπου Μεταξά ίσως να είναι πιο πιθανή. Επίσης το θεμέλιο της δημοκρατίας δεν είναι η έλλειψη κατάλληλου τυράννου αλλά η πίστη του λαού σ’ αυτήν, η οποία σήμερα κλονίζεται. Αν οι απαιτήσεις του λαού δεν ικανοποιηθούν στο παρόν πολίτευμα τότε θα ικανοποιηθούν σε άλλο. Πράγματι αν έρθει δικτατορία πιθανόν αυτή να λύσει πολλά από τα σημερινά προβλήματα. Και ο Χίτλερ άλλωστε έβγαλε από την οικονομική κρίση τη Γερμανία. Ένα είναι σίγουρο: η δικτατορία θα φαίνεται πολύ πιο ωραία απ’ ό,τι θα είναι, τουλάχιστον στην αρχή. Ας ελπίσουμε ωστόσο ότι το πολίτευμά μας θα μπορέσει, έστω και καθυστερημένα να ανταποκριθεί στις προσδοκίες του λαού.
