Η δημοκρατία σε κίνδυνο;

Το "λιοντάρι" ξαναχτυπά...

Τον τελευταίο καιρό αυξάνονται συνεχώς τα σημάδια που δημιουργούν φόβο για το μέλλον του πολιτεύματός μας και καθιστούν ακόμα και τον κίνδυνο της δικτατορίας όχι και τόσο μακρινό. Η γενιά μας μεγάλωσε έτσι που να θεωρεί τη δημοκρατία δεδομένη. Ίσως όμως αυτή να μην είναι και τόσο δεδομένη αν δεν προσέξουμε.

Ας ξεκινήσουμε από την πρόσφατη δημοσκόπηση του Βήματος: Ερώτηση: Ποιόν τρόπο διακυβέρνησης προτιμάτε για τη χώρα; Απάντηση: α) διακυβέρνηση από κυβερνήσεις που θα εκλέγονται δημοκρατικά, όπως συμβαίνει από τη μεταπολίτευση έως σήμερα: 40% β) διακυβέρνηση από τεχνοκράτες που θα αντικαταστήσουν την κυβέρνηση: 30% γ) διακυβέρνηση από κάποιο πρόσωπο με κύρος και εξουσία που δεν θα εμποδίζεται από το κοινοβούλιο και τις εκλογές: 23%. Πάλι καλά που η δημοκρατία έρχεται πρώτη. Η διατύπωση της ερώτησης και των απαντήσεων δεν είναι τυχαία. Βγάζει μια έντονη ειρωνεία που θυμίζει το ειρωνικό χαμόγελο του παρουσιαστή από το έργο «Καμπαρέ», μετά τη σκηνή που παρουσιάζει την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία. Οι νεοέλληνες έχουμε γαλουχηθεί από το σχολείο και τα ΜΜΕ με «κλισέ», με «παπαγαλία». Κάθε παιδί που έχει πάει σχολείο ή βλέπει τηλεόραση ξέρει πως το «σωστό» πολίτευμα είναι η «δημοκρατία» και πως η «δικτατορία» είναι κάτι «κακό». Ορθό. Δεν φτάνει όμως μόνο να το λες. Πρέπει να καταλαβαίνεις τι λες και γιατί. Αυτό όμως λίγοι το κατανοούν. Έτσι μια διαφορετική διατύπωση καταδεικνύει τη μη επαρκώς δημοκρατική νοοτροπία του λαού μας. Πιστεύω δηλαδή ότι αν η ερώτηση ήταν «Θέλετε δικτατορία;» το ποσοστό θα ήταν σίγουρα πολύ μικρότερο από το εντυπωσιακό 23%, όχι όμως επειδή αυτοί που θα έλεγαν ότι δεν θέλουν δικτατορία δεν θα ήθελαν αλλά επειδή δεν θα συνειδητοποιούσαν ότι αυτό θέλουν. Η λέξη τρομάζει και αυτούς που την θέλουν και καταδεικνύει την τεράστια επιφανειακότητα της ελληνικής παιδείας. Κανένας δεν θα πει «είμαι δικτάτορας». Θα πει το εξής: «είμαι άνθρωπος με κύρος και εξουσίες (εθνοσωτήρας) που θα κυβερνήσω αποτελεσματικά χωρίς τα εμπόδια του σάπιου πολιτικού συστήματος ( κόμματα, κοινοβούλιο) και των εκλογών. Έχω κοντά μου και μια ομάδα τεχνοκρατών που θα αντικαταστήσουν την ανίκανη κυβέρνηση και θα βγάλουν τη χώρα από την κρίση» Θα τον υποστηρίξει τότε πάνω από το 50% του λαού κατά τη δημοσκόπηση…

Δεν είναι όμως μόνο η δημοσκόπηση. Είναι και τα διδάγματα της ιστορίας. Η κρίση του 1929 αποτέλεσε το οικονομικό υπόβαθρο για την εξάπλωση του ναζισμού και του φασισμού και για το πραξικόπημα της 4ης Αυγούστου του 1936. Ιδιαίτερα το δυσβάστακτο χρέος της Γερμανίας και η ταπείνωση που αισθάνονταν οι Γερμανοί έδωσαν δύναμη στον Χίτλερ. Συνθήκες που μοιάζουν πολύ με την σημερινή κατάσταση της χώρας μας.

Ας κοιτάξουμε και την δική μας ιστορία. Είναι γεγονός πως το πολιτικό μας σύστημα, δηλαδή τα υπάρχοντα κόμματα βρίσκονται σε μεγάλη παρακμή. Χρειάζεται λοιπόν ανανέωση. Σίγουρα δεν είναι πρώτη φορά στη ιστορία αυτής της χώρας που οι πολίτες αισθάνονται ότι το πολιτικό σύστημα δεν μπορεί να εκφράσει τα αιτήματά τους. Πώς πραγματοποιήθηκε λοιπόν αυτή η ανανέωση στο παρελθόν; Σχεδόν πάντοτε βίαια: Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου του 1843, Επανάσταση του 1862, Κίνημα στο Γουδί του 1909, Δικτατορία Μεταξά-Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος-Εμφύλιος, Δικτατορία του 1967. Είναι γεγονός ότι η ελληνική πολιτική ζωή φαίνεται να μην μπορεί (η έστω να δυσκολεύεται) να ανανεωθεί ομαλά. Είναι επίσης γεγονός ότι η περίοδος που διανύουμε είναι η μεγαλύτερη με διαφορά περίοδος στην ιστορία μας χωρίς θραύση του συνταγματικού πλαισίου.

Στο ίδιο συμπέρασμα οδηγεί και η νοοτροπία πολλών ανθρώπων. Οι αγανακτισμένοι του Συντάγματος φαίνεται να μην περιμένουν τίποτα καλό από τον κοινοβουλευτισμό. Μουντζώνουν τη Βουλή, μισούν «και τους τριακόσιους», και θεωρούν ότι όλα τα κόμματα που υπάρχουν ή που πρόκειται να δημιουργηθούν είναι προδοτικά. Πολλοί είναι οι άνθρωποι που δεν πιστεύουν ότι οι υπάρχοντες θεσμοί θα μας βγάλουν από την κρίση. Με λίγα λόγια ο λαός δεν πιστεύει ότι οι βουλευτές τον αντιπροσωπεύουν. Το κυριότερο σύμπτωμα είναι όμως η όξυνση των παθών και η σύμφυτή άνοδος του λαικισμού. Τις προάλλες στα προπύλαια ο Μίκης Θεοδωράκης είπε ότι δεν θέλει να ιδρύσει κόμμα γιατί δεν πρόκειται να πάρει ποσοστό μεγαλύτερο του 20% και έτσι δεν θα μπορέσει να αλλάξει την κρατική πολιτική. Επιλέγει για τον λόγο αυτό τον δρόμο της επανάστασης. Δεν έχει δηλαδή αρκετό κόσμο για να πάρει με δημοκρατικά μέσα την εξουσία έχει όμως αρκετό κόσμο για να κάνει επανάσταση! Σε τι διαφέρει αλήθεια μια επανάσταση της μειοψηφίας από μια δικτατορία; Κι όμως μπροστά σ’ αυτόν τον παραλογισμό τα πλήθη παραληρούσαν χωρίς να σκέφτονται και φώναζαν «αέρα, αέρα να φύγει η χολέρα». Αυτό θα πει λαικισμός: συναίσθημα χωρίς λογική. Ποτέ δικτατορία δεν εγκαθιδρύθηκε όταν ο λαός σκεφτόταν λογικά.

Ίσως βέβαια ο στρατός να μην μπορεί να παίξει σήμερα τον ρόλο που έπαιζε άλλοτε. Δεν είναι όμως όλες οι δικτατορίες στρατιωτικές. Μια δικτατορία τύπου Μεταξά ίσως να είναι πιο πιθανή. Επίσης το θεμέλιο της δημοκρατίας δεν είναι η έλλειψη κατάλληλου τυράννου αλλά η πίστη του λαού σ’ αυτήν, η οποία σήμερα κλονίζεται. Αν οι απαιτήσεις του λαού δεν ικανοποιηθούν στο παρόν πολίτευμα τότε θα ικανοποιηθούν σε άλλο. Πράγματι αν έρθει δικτατορία πιθανόν αυτή να λύσει πολλά από τα σημερινά προβλήματα. Και ο Χίτλερ άλλωστε έβγαλε από την οικονομική κρίση τη Γερμανία. Ένα είναι σίγουρο: η δικτατορία θα φαίνεται πολύ πιο ωραία απ’ ό,τι θα είναι, τουλάχιστον στην αρχή. Ας ελπίσουμε ωστόσο ότι το πολίτευμά μας θα μπορέσει, έστω και καθυστερημένα να ανταποκριθεί στις προσδοκίες του λαού.

To be or not to be?

“Σύμφωνα με απόφαση του απερχόμενου Κεντρικού Συμβουλίου της Ε.Φ.Ε.Ε., οι Φοιτητικές Εκλογές 2011 θα διεξαχθούν την Τετάρτη 18 Μαΐου”.  Το πρόβλημα ξεκινά ήδη απ’ την πρώτη φράση. Η Ε.Φ.Ε.Ε. (Εθνική Φοιτητική Ένωση Ελλάδος), αποτελώντας το τριτοβάθμιο σωματείο συγκρότησης των φοιτητών σε πανελλήνιο επίπεδο, είναι όχι μόνο άγνωστη αλλά και αδρανής τουλάχιστον για τις τελευταίες δυο-τρεις δεκαετίες. Το δε Κεντρικό της Συμβούλιο έχει την ίδια σύνθεση από το 1996 και, απερχόμενο πάντα, κάθε χρόνο τέτοιες μέρες «ανασταίνεται» για την προκήρυξη των φοιτητικών εκλογών.

Σ’ αυτές τις εκλογές, λοιπόν, καλούμαστε να εκλέξουμε τους αντιπροσώπους μας στο νέο Διοικητικό Συμβούλιο, που ως πρωτοβάθμιο πια φοιτητικό όργανο συνεδριάζει και αποφασίζει «εν κρυπτώ» για την εκάστοτε ακαδημαϊκή πραγματικότητα. Γνωρίζοντας την πορεία του καθενός και το γενικότερο κλίμα, τίθεται το ερώτημα: Συμμετέχω-αποδέχομαι ή απέχω-αποδοκιμάζω; Στην κρίση και την αισθητική σας…

O Παπής απ' το ΠΑ.ΠΕΙ. τοποθετείται:

"Κάπου , κάποτε, είχες ακούσει ότι το σχολείο είναι η μικρογραφία της κοινωνίας, ή έστω ένα προ-στάδιο για να μπεις στην κοινωνία. Τότε στην πολιτική του σχολείου ,δηλαδή στις μαθητικές εκλογές του δεκαπενταμελούς, ψηφίζαμε τον πιο δημοφιλή ή τον φίλο μας. Δεν μας έταζε τίποτα, και μετά δεν έκανε τίποτα. Μετά μεγαλώσαμε και στο πανεπιστήμιο ψηφίζουμε όποιον ξέρουμε, όποιον γνωρίσαμε και μας φάνηκε συμπαθής ή όποιος μας έδωσε σημειώσεις. Η ειρωνεία είναι ότι τελικά η δήλωση περί μικρογραφίας δεν είναι και τόσο αβάσιμη αφού μεγαλώνοντας κι άλλο, θα ψηφίσουμε αυτόν που «τα λέει καλά», ή τον γνωστό μας που θα μας υποσχεθεί μια θέση στο Δημόσιο. Βέβαια επειδή έχουμε μεγαλώσει και είμαστε πια ώριμοι, ακολουθάμε την γραμμή του μπαμπά, του παππού, της οικογένειας. Πανάθα ο μπαμπάς, πανάθα και εγώ. 

Καμιά φορά αναρωτιέμαι ποιος είναι ο ρόλος των φοιτητικών παρατάξεων;

Σίγουρα πάντως δεν είναι η διοργάνωση εκδρομών στην Αράχοβα , τα πάρτι στα μπουζούκια, και … το ξύλο με μπράβους στα πανεπιστήμια. Δυστυχώς όμως σε αυτό το μοτίβο λειτουργούν οι σημερινές παρατάξεις, ξύνοντας την επιφάνεια των πολιτικών τους αρμοδιοτήτων.

Προσωπικά πιστεύω ότι τα φοιτητικά κόμματα οφείλουν να είναι η φωνή του φοιτητή επιδιώκοντας μονίμως το συμφέρον του γύρω από τα φοιτητικά ζητήματα. Να ασκούν πιέσεις ώστε να επιλυθούν προβλήματα του πανεπιστημίου, να αποτελούν καθοριστικό παράγοντα στην διοίκηση και στις αποφάσεις του, αφού αυτός είναι ουσιαστικά ο ρόλος τους.

Παρόλα αυτά ,όπως και σε άλλους τομείς της ελληνικής πραγματικότητας ,ομοίως και αυτός ο θεσμός έχει πάρει την κατιούσα εδώ και πολλά χρόνια.

Τι πρέπει να αλλάξει ; Γιατί σίγουρα κάτι πρέπει να αλλάξει… Σίγουρα θα πρέπει να αναθεωρήσουμε την σχέση τους με τα πολιτικά κόμματα αφού καταλήγουν να παίρνουν άκριτα τις θέσεις των αντίστοιχων πολιτικών κομμάτων και πολλές φορές γίνονται φερέφωνά τους και χρησιμοποιούνται με σκοπό να επιβάλουν τις θέσεις τους. Στον ίδιο δρόμο δεν θα το θεωρούσα παράλογο να καταργηθούν τελείως, και αντ’ αυτού να γίνεται άμεση συμμετοχή όλων των φοιτητών μέσω ψηφισμάτων.

Εν κατακλείδι, προϋπόθεση για την ουσιώδη λειτουργία των πανεπιστημίων γενικά, είναι η ευαισθητοποίηση όλων, η έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωσή τους καθώς και η διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους. Γιατί όπως λένε «κανείς δεν θα σου δώσει, αν πρώτα δεν το ζητήσεις».."

To μέσα και το έξω...

Βροχή έξω, στροφή προς τα έσω. Η Βουκουρεστίου, άδεια από κόσμο έξω, "μέσα" σε οδηγεί να χαράξεις το δικό σου μονοπάτι, "πέφτοντας" πολλές φορές σ' αυτά των άλλων, συμπίπτοντας ίσως μαζί τους. Στη σκηνή τα μονοπάτια παράλληλα, τυποποιημένα, αυτεγκλωβισμένα. Η "απάνθρωπη" ρουτίνα σκέφτεσαι, η απομάκρυνση του ανθρώπου από άνθρωπο. Κι όλα αυτά σε στιγμές χαλάρωσης, εσωτερίκευσης, περισυλλογής` στιγμές στο σπίτι. 

Ο φακός εισβάλλει και τις εκβιάζει. Προσταγές σε κατακλύζουν: "Αγκαλιαστείτε, κυλιστείτε, φιληθείτε, φωνάξτε, χορο-πηδήξτε..". "Άντε τελειώνετε! Ακόμα;". Η τυραννία του φακού, τώρα σκέφτεσαι, θέλει να επιβάλει το "έξω" στο "μέσα". Ούτε στο σπίτι μας πια δεν μπορούμε να κάνουμε αυτό που θέλουμε! Ούτε στις πιο προσωπικές στιγμές μας! "Έξω", βλέπεις, χαμός` η χαρά της εξωτερίκευσης. Facebook, twitter, τηλεόραση δε σ' αφήνουν να κρατήσεις μυστικό το οτιδήποτε προσωπικό. Ζούμε στην εποχή του "φόρα παρτίδα".

Σου φέρνει κάτι από αυθορμητισμό όλο αυτό; Γελάστηκες! Είσαι επί σκηνής και δεν το ξέρεις -ή έτσι τουλάχιστον προσποιείσαι-. Ο υποβολέας δε σ' αφήνει να χάσεις λέξη απ' όσα σου υπαγόρευσε. Ναι καλά το φαντάστηκες, κι εσύ θέατρο παίζεις. Με ρόλους, κουστούμια.. ναι ναι κανονικότατα!
Αν δεν είσαι στη Vogue, δεν είσαι στη μόδα ένα πράγμα. Κι είναι και αυτή πληθωρική, πανάθεμά την!

Τώρα γιατί εμένα και τα δύο μου κάνουν αρρωστημένα; Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα! Στο πρώτο, όχι γιατί με πειράζει η μοναχικότητα (είναι της εποχής μας, άλλωστε, να 'ναι ενοχοποιημένη), αλλά γιατί ο καθείς στο σπίτι του, με τους ανθρώπους του θα 'πρεπε να 'ναι διαχυτικός, να εξωτερικεύεται. Εντούτοις, φαίνεται ότι σπαταλά το "μέσα" του σε "ανούσιες συναναστροφές", που 'πε και ο μοναχικός Καβάφης` το σπαταλά όχι για την αυτοέκφραση, αλλά για την είσπραξη του υποκριτικού χειροκροτήματος ενός απόμακρου ακροατηρίου. Ανάποδα πράγματα δηλαδή. Ο εσωτερικός και ο εξωτερικός χώρος γίνονται ένα κουβάρι, που μας μπλέκει χειροπόδαρα. Άντε και καλό μας ξέμπλεγμα!

Η φωτό από την παράσταση "ΜΕΣΑ" του Δ. Παπαιωάννου

Live (y)our myth in Greece!

Το θέμα θα εξεταστεί χρησιμοθηρικά. Τι δίνει ο ένας, τι ο άλλος και στη σούμα βλέπουμε.. το αντικείμενο του παζαριού; "Εθνικοί μύθοι" και "εθνικές" αλήθειες. Αφορμή, βεβαίως, στέκεται η πρόσφατη "αναψηλάφηση" των ιστορικών γεγονότων της Ελληνικής Επαναστάσεως μέσα απ’ το ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΙ "1821". Η σαφής οριοθέτηση μεταξύ μύθου και αλήθειας επαφίεται στην ίδια την ιστορική επιστήμη` η διενέργεια, άλλωστε, του εν λόγω μαθήματος κατά τα σχολικά μας χρόνια μόνο αυθάδεις θα μπορούσε να μας αναδείξει στην όποια απόπειρά μας να συμμετάσχουμε στο "ξεσκαρτάρισμα" της γνώσης της ιστορικής..

Οι "εθνικοί μύθοι" συντηρούν το έθνος, λένε. Ακόμα και αν περιέχουν υπερβολή ή ψέμα, κρατάνε το "άρμα" της κοινωνίας προσδεδεμένο σε στόχους υψηλούς. Ένα ένδοξο παρελθόν κρατά ψηλά, άλλωστε, τον πήχη για το παρόν, δημιουργεί προσδοκία επιτυχίας, "θερμαίνει" την ελπίδα. Μεγάλα οράματα υλοποιούνται, μεγάλα εμπόδια ξεπερνιόνται` κι όλα αυτά με την ευλογία του και μόνο. Αυτό, βέβαια, πέρα από ένδοξο είναι και κοινό` τους "αγκαλιάζει" όλους. Οι κοινωνίες ενώνονται σαν μια γροθιά στο "εσωτερικό" τους κι προστατεύονται απ' το (αόρατο πολλές φορές) "εξωτερικό" τους..πολλά τα καλά δηλαδή..

Κι οι "εθνικές" αλήθειες τι κάνουν; "Συμβάλλουν στην κατάκτηση της γνώσης και της αυτογνωσίας, οδηγούν σε μια κατάσταση ισορροπίας κ.τ.λ. κ.τ.λ. κ.τ.λ.". Και τι να τα κάνουμε αυτά; Τρώγονται ή μπα; Γιατί άμα δεν τρώγονται, να ξενερώσουμε επί τόπου..

Η κατάστασή μας, ωστόσο, όσο τραγικό κι αν ακούγεται, μοιάζει με τα πυρηνικά εργοστάσια της Ιαπωνίας. Για χρόνια μπορεί να παράγουμε μεγάλα ποσά ενέργειας χωρίς μεγάλη περιβαλλοντική επιβάρυνση κι όμως αρκεί μια στιγμή, ένας σεισμός, ένα τσουνάμι, για να πάρει στο πέρασμά του τα εργοστάσια, την ενέργεια, τον ανθρώπινη στέγη, τον άνθρωπο... Οι "εθνικοί μύθοι", δηλαδή, μπορεί για χρόνια ολάκερα να' ναι βολικοί, χρήσιμοι, επωφελείς. Αρκεί, όμως, μία απομυθοποίησή τους, μία αποκάλυψη του ψεύδους τους ή της υπερβολής τους για να διαλυθούν κοινωνίες, στόχοι, οράματα.. όταν όλα είναι χτισμένα πάνω τους, όταν όλα εξαρτώνται απ' αυτούς.

Έτσι, η πλάστιγγα γείρει προς την αλήθεια, την "εθνική". Μπορεί να στέκεται γυμνή, ακαλλώπιστη, άχαρη, αλλά μακροπρόθεσμα αποδεικνύεται η πιο λυσιτελής. Αυτή η διαδικασία της ενδοσκόπησης, στην οποία υποβάλλει, εξοικειώνει τα έθνη με την ιστορική πραγματικότητα, τα κάνει να αντιληφθούν τις δυνάμεις που όντως "κουβαλούν" και έτσι τα "χαλυβδώνει" ισχυρότερα απέναντι στις προκλήσεις που τα περιμένουν..

Σκεφτείτε μόνο το εξής απλό και πρόσφατο: Αν όλα αυτά τα χρόνια αντί να ζούμε στο "μύθο της Ευρώπης" μαγειρεύοντας αστακούς, σολομούς αλλά και δημοσιονομικά στοιχεία, καθόμασταν να διακρίνουμε την αλήθεια απ' το ψέμα, τα φράγκα απ' τις δραχμές, πόσο καλύτερα ίσως θα 'ταν τα πράγματα σήμερα.. πόσο!

O Oικονομικός Γόρδιος Δεσμός

          Διαλόγου συνέχεια..ο αναγνώστης "Sirius" δίνει τη δική του απάντηση για την οικονομική πραγματικότητα της εποχής μας..

Η οικονομική κρίση του 2008,η οποία εξαπλώθηκε από τις ΗΠΑ στην Εύρωπη αποτέλεσε το βήμα ώστε να ξεκινήσει μια συζήτηση γύρω από τον καπιταλισμό και την επιτυχία ή αποτυχία του ως οικονομικού συστήματος.

Ενώ λοιπόν τα γεγονότα δείχνουν πως ο καπιταλισμός ασθμαίνει,το σύστημα αυτό έρχεται να συγκριθεί με το άλλο μεγάλο σύστημα που εφαρμόστηκε τον 20^ο αιώνα,το σοσιαλιστικό.Μια πρώτη αντίθεση έγκειται στην ιδεολογία πίσω από το κάθε σύστημα.Ο μεν καπιταλισμός διέπεται από την ιδέα του κέρδους και της μεγιστοποίησης του,ο δε σοσιαλισμός από την αλληλεγγύη.Βέβαια το πόσο αλληλέγγυο είναι ένα σύστημα που μεγιστοποιεί το διπολισμό μεταξύ των κοινωνικών τάξεων και οδηγεί στη φτώχεια το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού είναι μιαν άλλη ιστορία(παράδειγμα η Σοβιετική Ρωσία).Επιπλέον,η άκριτη εξίσωση των ανθρώπων μέσω του σοσιαλισμού στη Ρωσία κατέστησε την οικονομία ιδιαίτερα αντιπαραγωγική,αφού τόσο ο ικανός όσο και ο ανίκανος αμοίβονταν εξίσου, με αποτέλεσμα ο πρώτος να μην έχει κανένα κίνητρο να παράγει.

Γίνεται αντιληπτό ότι και τα δυο συστήματα παρουσίαζουν προβλήματα,τα οποία θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αδιέξοδο ως προς το τι τελικώς είναι προτιμότερο να επιλεγεί.Η Δημοκρατία όμως πρέπει να επιλύει τα αδίεξοδα ή τουλάχιστον να προσπαθεί.Προκειμένου να λυθεί το εν λόγω θέμα υιοθετήθηκε από όλα σχεδόν τα κράτη μια «μέση» οδός.Θέτοντας ως βάση το καπιταλιστικό πρότυπο,δημιουργήθηκε ένα σύστημα με σοσιαλιστικές άρχες ώστε να προστατευθούν οι πολίτες από το «αδυσώπητο» καπιταλισμό.Έτσι,είναι λάθος να ισχυριζόμαστε ότι η αγορά είναι ελεύθερη,αφού (τουλάχιστον στα χαρτιά) περιορίζεται από τους νόμους του εκάστοτε κράτους και της παγκόσμιας κοινότητας.Αν υπήρχε ανεξέλεγκτος καπιταλισμός δε θα είχαν νόημα ρυθμίσεις όπως αυτή του κατώτατου μισθού. Η αλήθεια είναι ότι ο καπιταλισμός εφαρμόστηκε και εξακολουθεί να εφαρμόζεται με τρόπο τελείως λανθασμένο.Οι λεγόμενοι «κερδοσκόποι» προκειμένου να μεγιστοποιήσουν το κέρδος τους άρχισαν να δανείζουν χωρίς να διαθέτουν το αντίστοιχο απόθεμα, πράγμα το οποίο οδήγησε την παγκόσμια οικονομία σε κρίση καθώς οι τράπεζες έφτασαν στο σημείο να μην μπορούν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους.Ωστόσο, το σύστημα αυτό έχει διεισδύσει τόσο βαθιά στη ζωή του ανθρώπου του 21^ου αιωνα ώστε πάρα πολύ δύσκολα θα μπορούσε να αντικατασταθεί από κάποιο άλλο,και αυτό γιατί χρησιμοποιείται από την συντριπτική πλειοψηφία της παγκόσμιας κοινότητας.Άλλωστε ο καπιταλισμός έχει επηρεάσει τη δομή του κράτους(Χαρακτηριστικά αξίζει να αναφερθεί η οργάνωση νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου με τη μορφή εταιρειών,οι οποίες αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο).Αυτή είναι η πραγματικότητα.

Η πραγματικότητα αυτή έχει καταστήσει εξαιρετικά δύσκολη την άρση του συγκεκριμένου συστήματος.Το σίγουρο είναι πως η παρούσα κατάσταση βλάπτει το σύνολο, καθώς δε νοείται τον 21^ο αιώνα τα κράτη να προσαρμόζουν την πολιτική τους σύμφωνα με τις ορέξεις των αγορών.Όπως είχε τονίσει και ο Αριστοτέλης,το σύνολο αξιακά θα έπρεπε να προήγειται του μέρους,διότι μόνο από την ευημερία του συνόλου θα ευτυχίσουν και τα μέρη.Εφόσον όμως το πρόβλημα έχει εντοπιστεί,πρέπει οι αρμόδιοι να δράσουν έτσι ώστε να το εξαλείψουν και όχι να συνεχίζουν να κόβουν νόμισμα ώστε να το προωθήσουν στις τράπεζες,διότι το πρόβλημα έτσι απλώς ανακυκλώνεται.Μένει να δούμε αν υπάρχει κάποιος τόσο γένναιος ώστε να δράσει πέρα και πάνω από τα συμφέροντα που προασπίζει αυτή η κρίση.

Sirius

Η "Oxford Street" απαντά: Η υπεροχή της ελεύθερης οικονομίας..

Ένας νέος συντάκτης, το "λιοντάρι", πλέκει το εγκώμιο του καπιταλισμού..

Τώρα που διανύουμε περίοδο οικονομικής κρίσης ενισχύονται οι φωνές που αμφισβητούν το υπάρχον οικονομικό σύστημα. Αξίζει λοιπόν να αφιερώσουμε λίγο χρόνο για την υπεράσπιση του ελεύθερου οικονομικού συστήματος, το οποίο επικρατεί στον Δυτικό Κόσμο.

Ας ερευνήσουμε κατ’ αρχάς την ειδοποιό διαφορά του κεφαλαιοκρατικού συστήματος, του λεγόμενου καπιταλισμού από τα άλλα συστήματα. Ως οικονομικό σύστημα ο καπιταλισμός έχει στόχο της οργάνωση της παραγωγής. Για τη ρύθμιση της παραγωγής υπάρχουν δύο μέθοδοι: το «καρότο» και το «μαστίγιο». Στα αυταρχικά καθεστώτα το τι θα παράγεται, σε τι ποσότητα και από ποιον καθορίζεται από την πολιτική εξουσία. Στην αρχαία Αίγυπτο για παράδειγμα υπήρχε νόμος που υποχρέωνε όλους τους υπηκόους να ακολουθούν το επάγγελμα του πατέρα τους. Για μια στάσιμη κοινωνία ο νόμος αυτός, αν και περιόριζε την ελευθερία του ατόμου ήταν αποτελεσματικός γιατί εξασφάλιζε σταθερή ικανοποίηση των σταθερών αναγκών. Αντίστοιχα στην ΕΣΣΔ το κράτος καθόριζε, μέσω του κεντρικού σχεδιασμού τις κατευθύνσεις και τις λεπτομέρειες της παραγωγικής διαδικασίας. Βασικό στοιχείο αυτών των μεθόδων είναι ότι κίνητρο παραγωγικότητας για τους υπηκόους είναι οι επιταγές της κρατικής εξουσίας οι οποίες συνοδεύονται από δυνατότητα εξαναγκασμού. Αντίθετα στο σύγχρονο σύστημα κίνητρο είναι το κέρδος. Χάρη στη λειτουργία της αγοράς, οι υλικές ανάγκες της κοινωνίας ικανοποιούνται από τους ιδιώτες, οι οποίοι αν και επιδιώκουν ο καθένας το ατομικό του κέρδος επιτυγχάνουν τελικά την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών, όπως περιέγραψε πρώτος ο Άνταμ Σμιθ.

Τα θετικά του σύγχρονου συστήματος είναι πολλά. Θα ξεκινήσουμε από την οικονομική μεγέθυνση που αυτό προκαλεί. Είναι βέβαιο ότι ο άνθρωπος είναι πιο δημιουργικός και αποτελεσματικός στο έργο του όταν ωθείται από την επιθυμία (του κέρδους), παρά όταν υποχρεώνεται από τρίτους να εργαστεί παραγωγικά (πχ εκεί στηρίζεται η ιδέα του bonus). Η ελεύθερη οικονομία αφήνει επίσης ένα πεδίο στον άνθρωπο για να αναπτύξει τις ιδέες του για τη βελτίωση της παραγωγής μέσω της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Αυξάνεται έτσι ο πλούτος της κοινωνίας που ακολουθεί το σύστημα αυτό. Η ιστορία επιβεβαιώνει τη σκέψη αυτή. Τα καπιταλιστικά κράτη είναι τα πιο πλούσια σήμερα ενώ όσα ακολουθούσαν ή ακολουθούν άλλα συστήματα(προ-καπιταλιστικό ή κομμουνιστικό) βρίσκονται σε κατάσταση φτώχειας.

Επίσης, ο καπιταλισμός έχει αυξήσει τη συνοχή των κοινωνιών που τον ακολουθούν. Αυτό ακούγεται ίσως οξύμωρο δεδομένου ότι η βασική μομφή κατά του καπιταλισμού είναι οι κοινωνικές ανισότητες. Ωστόσο η σύγκριση με την προ-καπιταλιστική εποχή των γαιοκτημόνων και των αριστοκρατών δεν αφήνει αμφιβολίες. Όχι ότι δεν υπάρχουν και τώρα πλούσιοι και φτωχοί αλλά η ζωή τους δεν διαφέρει από αυτή των πλουσίων τόσο όσο αυτή ενός μεσαιωνικού βασιλιά από τους δουλοπάροικούς του. Σήμερα στον καπιταλιστικό κόσμο κάθε άνθρωπος έχει την ευκαιρία της κοινωνικής ανέλιξης από όσο χαμηλά και αν προέρχεται και η καταγωγή δεν θεωρείται τόσο σημαντική όσο παλιά. Υπάρχει επίσης η μεσαία τάξη που συνέχει την κοινωνία. Αυτά όλα δεν είναι αυτονόητα αλλά οφείλονται στην οικονομική ελευθερία.

Η οικονομική ελευθερία επιτρέπει επίσης στον άνθρωπο να ελπίζει. Ακόμα και ο πιο φτωχός ξέρει ότι η κοινωνική του ανέλιξη δεν εξαρτάται από την εύνοια των αρχόντων ή από την τύχη, αλλά από τις δικές του προσπάθειες. Κανείς δεν στερείται την ελπίδα, αλλά όλοι δικαιούνται να επιδιώκουν τη βελτίωση της ζωής τους. Ταυτόχρονα η άρχουσα τάξη νομιμοποιείται στα μάτια του λαού γιατί έχει κατακτήσει τη θέση της με τρόπο που επιτρέπει και στους άλλους να ελπίζουν ότι θα βρεθούν κάποτε εκεί και όχι με τη βία, την καταγωγή ή «ελέω θεού». Έτσι μειώνεται η κοινωνική δυσαρέσκεια και οι κοινωνικές εντάσεις.

Τέλος, η οικονομική ελευθερία προάγει την ελευθερία και στους υπόλοιπους τομείς. Είναι λάθος να διαχωρίζεται η πολιτική και η ατομική ελευθερία από την οικονομική. Πολλοί θεωρούν ότι είναι δυνατόν να υπάρξει ελευθερία στην πολιτική χωρίς οικονομική ελευθερία (πχ κομμουνισμός) ή οικονομική ελευθερία υπό ανελεύθερα καθεστώτα, αυτό όμως είναι αδύνατον. Πώς είναι δυνατόν ο πολίτης που στην επαγγελματική του ζωή εξαρτάται από την εύνοια του κράτους δηλαδή του πολιτικού ή από την πίστη του στο κόμμα και είναι δουλοπρεπής, στην πολιτική ή προσωπική του ζωή να είναι ελεύθερος και ανεξάρτητος; Αντίστροφα αυτός που φοβάται να εκφρασθεί ή να κυκλοφορήσει ελεύθερα πως είναι δυνατόν να είναι ελεύθερος στην οικονομική του ζωή; Αυτό το επιβεβαιώνει και η ιστορική πραγματικότητα. Ποτέ στην ιστορία δεν έχει υπάρξει δημοκρατικό κράτος χωρίς ελεύθερη οικονομία, ενώ τα πειράματα του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού σε χώρες με δικτατορία θεωρούνται αποτυχημένα. Η ιστορία δείχνει ότι οι χώρες που ήταν πρωτοπόρες στη δημοκρατία ήταν και στον καπιταλισμό (πχ Αγγλία, Αμερική και αργότερα ολόκληρος ο δυτικός κόσμος). Με βάση αυτά που είπαμε καταλήγουμε στο εξής συμπέρασμα: καπιταλισμός και δημοκρατία δεν διαχωρίζονται, είναι οι δυο όψεις της ελευθερίας, η οικονομική και η πολιτική.

Συμπερασματικά, από τα οικονομικά συστήματα που έχουν εφαρμοστεί μέχρι τώρα αυτό της ελεύθερης αγοράς είναι από κάθε άποψη το πιο αποτελεσματικό, το πιο δίκαιο και το πιο αρμονικό με τη φύση του ανθρώπου. Η παγκόσμια κυριαρχία του και η συνεχής εξάπλωσή του δεν είναι τυχαίες!

To ταξίδι στην Αράχωβα` η Oxford Street και η Κόκκινη Πλατεία..

"Είδες ο δικός σου όλο Αράχωβα την βγάζει και φέτος` αφού τα 'χει ας τα ξοδέψει!"
 
"Ποιος τα 'χει ρε; Δικά του είναι;"

"Ε ποιανού; Δικά του` άντε και των γονιών του!"

"Αμ δεν είναι έτσι..τα πολλά λεφτά είναι κλεψιμέικα. Ή τα κλέβεις με τη "βούλα" ή τα στερείς απ' τον διπλανό σου, οπότε και πάλι κλέψιμο περνιέται.."

"Κάτσε ρε! Όποιος ζει, δηλαδή, μες στη χλιδή πρέπει απαραιτήτως να νιώθει τύψεις που στερεί μέρος της από κάποιον άλλον; Έτσι, όπως τα λες, είναι σαν η πίτα να 'ναι κλειστή, να 'χει πάντα συγκεκριμένο αριθμό κομματιών. Πιο μεγάλη δε γίνεται να 'ναι;"

"Η πίτα είναι τόσο μεγάλη όσο και οι διαθέσιμοι πόροι. Ο πλούτος στηρίζεται στους πόρους. Από το σημείο που αυτοί δεν υπάρχουν, δεν μπορεί να παραχθεί και πλούτος. Πεπερασμένη η ύλη, οπότε.."

"Μα η σύγχρονη οικονομία είναι αυτή που έχει ξεπεράσει το επίπεδο της ύλης και έχει καταλήξει να εμπορεύεται "αέρα..κοπανιστό". Δε χρειάζεται αναγκαία την ύλη, μπορεί ν' αναπτυχθεί και χωρίς.."

"Άμα ήταν έτσι ακριβώς, θα 'μασταν όλοι πλούσιοι. Βλέπεις, όμως, ότι δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Πάντα οι πλούσιοι είναι ορισμένοι, με μικρές αυξομειώσεις και εναλλαγές. Αυτοί απολαμβάνουν και τη "μερίδα του λέοντος"."

"Εε είναι και αξιοκρατικό το σύστημα! Τι όλοι; Mπάτε σκύλοι αλέστε; Όποιος είναι ικανός θα βγάλει και ναι, θα πάει και το ταξιδάκι του στην Αράχωβα αν μπορεί!"

"Να το χέσω ένα σύστημα που στηρίζεται στην ικανότητα αγνοώντας την ανθρώπινη ανάγκη. Ας πεθάνει ο δίπλα σου και εσύ ας βγάζεις τα εκατομμύριά σου δηλαδή; Συλλογικά ποια η σκοπιμότητα μιας τέτοιας πρακτικής;"

"Μα γι' αυτό "μετριάζουμε" το άτεγκτο καπιταλιστικό σύστημα, αν και unfair, με δομές σοσιαλιστικές, αυτές του κράτους πρόνοιας ας πούμε. Απ' την άλλη, η ικανότητα δεν είναι πηγή δημιουργίας; Δεν είναι αυτή που θα πάει την ανθρωπότητα μπροστά, θα παραγάγει γνώση και κουλτούρα;"

"Ωραία, αλλά γιατί να συνδέεται απαραίτητα με το χρήμα; Δεν μπορεί να συνδέεται με μη χρηματικές αξίες; Με την ικανοποίηση για την ίδια τη γνώση, για την ίδια την προσφορά στον "πλησίον" και στο σύνολο εν γένει; Γιατί στη Σοβιετική Ένωση δεν παρήγετο γνώση, δεν ανταγωνιζόντουσαν τις Η.Π.Α. στα "διαστημικά"; Το έκαναν για το χρήμα, δηλαδή, οι επιστήμονες αυτοί; Όχι βέβαια!"

"Ντάξει μπορεί να συνδέεται μ' άλλα αξιακά μεγέθη, αλλά δεν παύει να αναγνωρίζεται ως πηγή της ανθρώπινης ικανοποίησης..αν όχι, κάτι τέτοιο θα ήταν αντίθετο στην ίδια την ανθρώπινη φύση! Δε θα 'ταν;"

"Όσο ουτοπικό κι αν ακούγεται, πάντως, θα μπορούσε κανείς να συμβάλλει μέσα στην κοινωνία με βάση ναι μεν την ικανότητά του, αλλά προς χάριν εκείνου που 'χει τη σχετική ανάγκη` όχι απαραίτητα του εαυτού του! Έτσι προτάσσεται, βέβαια, η συλλογικότητα έναντι της ατομικότητας, αλλά αριστοτελικά και μόνο, η ατομικότητα θα βρει την ευημερία της μέσα απ' την ευημερία της συλλογικότητας.

Όσο για την ανθρώπινη φύση, χαθήκαμε αν την αφήναμε να ελέγχει αυτή και μόνο ολόκληρη τη ζωή μας. Θα επικρατούσε "ζούγκλα". Όχι, βέβαια, ότι το υπάρχον οικονομικό σύστημα δεν ευνοεί-στηρίζεται στην ίδια την ανθρώπινη φύση...αλλά φαντάσου μια ολόκληρη ανθρώπινη πραγματικότητα χωρίς "πολιτισμό", χωρίς αυτό το κάτι παραπάνω, μέσα στο οποίο περιλαμβάνεται και αυτό το αίσθημα αλληλεγγύης, ο "ανθρωπισμός".."

"Ναι αλλά και ο πολιτισμός είναι το ένδυμα` το σώμα, δυστυχώς ή ευτυχώς, είναι η "γνωστή" ανθρώπινή μας φύση..χωρίς αυτή δεν πάμε πουθενά! Το θέμα είναι πώς θα μάθεις; Ανάλογα με τις προσλαμβάνουσες σου είτε θα δώσεις βάρος στ' ένα είτε στ 'αλλο..όλα θέμα παιδείας τελικά..".


Να πώς μια φιλική συζήτηση χωρίς "ταμπού" και ετικέτες ("καπιταλισμός" και "σοσιαλισμός" αναφέρθηκαν δυο-τρεις φορές μόνο..) μπορεί να πραγματευτεί ένα τόσο "πολυφορεμένο" θέμα, όσο αυτό της πάλης του σοσιαλισμού με τον καπιταλισμό. Σαν συζήτηση σε προκαλεί να αντιδράσεις, να συμφωνήσεις, να διαφωνήσεις..παίρνεις τη σκυτάλη και συνεχίζεις..έτσι, όμως, είναι ο διάλογος` ο καθένας συνεισφέρει με τις θέσεις-αντιθέσεις του όχι σε μία παράλληλη, αλλά σε μία "οιονεί" τέμνουσα πορεία` στόχος δεν είναι να πούμε τα δικά μας, να εντυπωσιάσουμε και να φύγουμε, όπως ήρθαμε. Στόχος είναι να πάρουμε όσα περισσότερα μπορούμε και ναι, αν μπορούμε, να φτάσουμε πέρα από ενδόμυχες αλληλοαναγνωρίσεις και σε έκφραση ενός κοινώς εκπεφρασμένου συμπεράσματος. Είθε! Η σκυτάλη σε σας και την κρίση σας...