Διαλόγου συνέχεια..ο αναγνώστης "Sirius" δίνει τη δική του απάντηση για την οικονομική πραγματικότητα της εποχής μας..
Η οικονομική κρίση του 2008,η οποία εξαπλώθηκε από τις ΗΠΑ στην Εύρωπη αποτέλεσε το βήμα ώστε να ξεκινήσει μια συζήτηση γύρω από τον καπιταλισμό και την επιτυχία ή αποτυχία του ως οικονομικού συστήματος.
Ενώ λοιπόν τα γεγονότα δείχνουν πως ο καπιταλισμός ασθμαίνει,το σύστημα αυτό έρχεται να συγκριθεί με το άλλο μεγάλο σύστημα που εφαρμόστηκε τον 20ο αιώνα,το σοσιαλιστικό.Μια πρώτη αντίθεση έγκειται στην ιδεολογία πίσω από το κάθε σύστημα.Ο μεν καπιταλισμός διέπεται από την ιδέα του κέρδους και της μεγιστοποίησης του,ο δε σοσιαλισμός από την αλληλεγγύη.Βέβαια το πόσο αλληλέγγυο είναι ένα σύστημα που μεγιστοποιεί το διπολισμό μεταξύ των κοινωνικών τάξεων και οδηγεί στη φτώχεια το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού είναι μιαν άλλη ιστορία(παράδειγμα η Σοβιετική Ρωσία).Επιπλέον,η άκριτη εξίσωση των ανθρώπων μέσω του σοσιαλισμού στη Ρωσία κατέστησε την οικονομία ιδιαίτερα αντιπαραγωγική,αφού τόσο ο ικανός όσο και ο ανίκανος αμοίβονταν εξίσου, με αποτέλεσμα ο πρώτος να μην έχει κανένα κίνητρο να παράγει.
Γίνεται αντιληπτό ότι και τα δυο συστήματα παρουσίαζουν προβλήματα,τα οποία θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αδιέξοδο ως προς το τι τελικώς είναι προτιμότερο να επιλεγεί.Η Δημοκρατία όμως πρέπει να επιλύει τα αδίεξοδα ή τουλάχιστον να προσπαθεί.Προκειμένου να λυθεί το εν λόγω θέμα υιοθετήθηκε από όλα σχεδόν τα κράτη μια «μέση» οδός.Θέτοντας ως βάση το καπιταλιστικό πρότυπο,δημιουργήθηκε ένα σύστημα με σοσιαλιστικές άρχες ώστε να προστατευθούν οι πολίτες από το «αδυσώπητο» καπιταλισμό.Έτσι,είναι λάθος να ισχυριζόμαστε ότι η αγορά είναι ελεύθερη,αφού (τουλάχιστον στα χαρτιά) περιορίζεται από τους νόμους του εκάστοτε κράτους και της παγκόσμιας κοινότητας.Αν υπήρχε ανεξέλεγκτος καπιταλισμός δε θα είχαν νόημα ρυθμίσεις όπως αυτή του κατώτατου μισθού. Η αλήθεια είναι ότι ο καπιταλισμός εφαρμόστηκε και εξακολουθεί να εφαρμόζεται με τρόπο τελείως λανθασμένο.Οι λεγόμενοι «κερδοσκόποι» προκειμένου να μεγιστοποιήσουν το κέρδος τους άρχισαν να δανείζουν χωρίς να διαθέτουν το αντίστοιχο απόθεμα, πράγμα το οποίο οδήγησε την παγκόσμια οικονομία σε κρίση καθώς οι τράπεζες έφτασαν στο σημείο να μην μπορούν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους.Ωστόσο, το σύστημα αυτό έχει διεισδύσει τόσο βαθιά στη ζωή του ανθρώπου του 21ου αιωνα ώστε πάρα πολύ δύσκολα θα μπορούσε να αντικατασταθεί από κάποιο άλλο,και αυτό γιατί χρησιμοποιείται από την συντριπτική πλειοψηφία της παγκόσμιας κοινότητας.Άλλωστε ο καπιταλισμός έχει επηρεάσει τη δομή του κράτους(Χαρακτηριστικά αξίζει να αναφερθεί η οργάνωση νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου με τη μορφή εταιρειών,οι οποίες αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο).Αυτή είναι η πραγματικότητα.Η πραγματικότητα αυτή έχει καταστήσει εξαιρετικά δύσκολη την άρση του συγκεκριμένου συστήματος.Το σίγουρο είναι πως η παρούσα κατάσταση βλάπτει το σύνολο, καθώς δε νοείται τον 21ο αιώνα τα κράτη να προσαρμόζουν την πολιτική τους σύμφωνα με τις ορέξεις των αγορών.Όπως είχε τονίσει και ο Αριστοτέλης,το σύνολο αξιακά θα έπρεπε να προήγειται του μέρους,διότι μόνο από την ευημερία του συνόλου θα ευτυχίσουν και τα μέρη.Εφόσον όμως το πρόβλημα έχει εντοπιστεί,πρέπει οι αρμόδιοι να δράσουν έτσι ώστε να το εξαλείψουν και όχι να συνεχίζουν να κόβουν νόμισμα ώστε να το προωθήσουν στις τράπεζες,διότι το πρόβλημα έτσι απλώς ανακυκλώνεται.Μένει να δούμε αν υπάρχει κάποιος τόσο γένναιος ώστε να δράσει πέρα και πάνω από τα συμφέροντα που προασπίζει αυτή η κρίση.
Sirius
Ενδιαφέρουσα η δημοσίευση. Εύστοχη η κριτική του κομμουνισμού και ο προβληματισμός γύρω από τη θέση και την ισχύ του κράτους στη σύγχρονη εποχή της γιγάντωσης των αγορών. Αυτό το τελευταίο είναι ακόμα πιο σημαντικό όσον αφορά μικρά κράτη,όπως η χώρα μας, δεδομένης και της παγκοσμιοποίησης των αγορών που τις καθιστά περισσότερο ισχυρές έναντι των τοπικά περιορισμένων κρατών.
ΑπάντησηΔιαγραφήΌσον αφορά όμως στον χαρακτηρισμό του κρατούντος οικονομικού συστήματος ως μέσης λύσης μεταξύ ελεύθερης οικονομίας και σοσιαλισμού θα πρέπει να διαφωνήσουμε. Η ελευθερία στην οικονομία δεν θα πρέπει να νοηθεί ούτε ως άκρο μιας κλιμακας, ούτε ως κάτι ιδεατό. Θα πρέπει να νοηθεί ως αξιολογική αρχή και ηθικοπολιτική επιλογή των φιλελεύθερων κοινωνιών, ακριβώς όπως και η ισότητα, η δημοκρατία, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η πολιτική και ατομική ελευθερία. Συνεπώς η υπαγωγή της σε κάποιους κανόνες, ακόμα και όταν αυτοί την περιορίζουν μερικώς, οπως οι κατώτατοι μισθοί, δεν αναιρεί τον χαρακτήρα της ως ελεύθερης. Αντίθετα ελευθερία χωρίς κανόνες που να την οριοθετούν δεν μπορεί να υπάρξει ούτε στην πολιτική ούτε στα ατομικά δικαιώματα και άρα ούτε και στην οικονομία. Αυτή είναι λοιπόν η ελεύθερη οικονομία, έτσι όπως εφαρμόζεται στις δημοκρατικές χώρες, τέκνο ευρύτερων φιλελέυθερων αντιλήψεων και όχι ένα άκρο, για το οποίο πρέπει να βρούμε το αντίστιχο μέσο.
Πρώτα πρώτα δεν είπα ότι ο κρατικός περιορισμός αναιρεί τον ελεύθερο χαρακτήρα της σημερινής οικονομίας αλλά ότι τον περιορίζει..Όπως και εσύ ο ίδιος λες,ο περιορισμός αυτός είναι απαραίτητος(για λόγους ηθικούς),όμως το ότι ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ελευθερία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς περιοριστικούς κάνονες είναι αυθαίρετο συμπέρασμα και αυτό γιατί στις τριτοκοσμικές χώρες οι εργάτες αμοίβονται με ένα δολλάριο την ημέρα για τις υπηρεσίες τους στα διάφορα εργοστάσια,ίσως και λιγότερο και τα πάσης φύσεως δικαιώματά τους καταπατώνται πλήρως.Πράγμα που σημαίνει πως δεν μπορούν με αυτόν τον αστείο μισθό να τα βγάλουν πέρα,γεγονός που δείχνει ότι η αγορά μπορεί να δράσει και χωρίς περιοριστικούς κανόνες.Πιστεύω ότι το οικονομικό σύστημα έχει όρια(ή τουλάχιστον "υπερβολή" κατ'Αριστοτέλη) τα οποία και πρέπει να αποφύγουμε.Όσο για το ηθικό της επιλογής του συστήματος θα πρέπει να προσθέσω πως αυτό μάλλον στα χαρτιά υπάρχει μόνο αφού πρακτικός λόγος ύπαρξης του είναι το υπερκέρδος.Τέλος η φιλελεύθερες αντιλήψεις δε θα πρέπει να συγχέονται με τις κερδοσκοπικές...
ΑπάντησηΔιαγραφήSirius
Επιμένω ότι η οικονομική ελευθερία δεν είναι άκρο για το οικονομικό σύστημα (αυτό είναι και το ουσιαστικό σημείο διαφωνίας μας). Μπορεί βέβαια κανείς να την ερμηνεύει έτσι που να την καθιστά άκρο αλλά αυτό είναι απλή παρερμηνία και δεν επηρεάζει την ουσία της έννοιας. Αυτή ακριβώς η παρερμηνία όμως είναι που κάνει πολλούς να πιστεύουν ότι είναι ακραίος ο οικονομικός φιλελευθερισμός. Στίς τριτοκοσμικές χώρες που αναφέρθηκες δεν υπάρχει ουσιαστική ελευθερία. Ο οικονομικός φιλελευθερισμός δεν είναι γνήσιος, όπως στη Δύση, αλλά χρησιμοποιείται ως προκάλυμμα για άντιδημοκρατικές πρακτικές. Συνήθως η δικτατορία που τις κυβερνά επωφελείται οικονομικά με μίζες και άλλα μέσα από την εξουσία που ασκεί, ενισχύει αυτούς που θέλει κλέβει και καταπιέζει τους πιο αδύναμους και στη συνέχεια όταν τη βολεύει επικαλείται τη φιλελεύθερη ιδεολογία προσχηματικά για να κάνει τους καταπιεσμένους να σωπάσουν. Φαντάσου για παράδειγμα να προσπαθεί να εφαρμόσει κανείς τον οικονομικό φιλελευθερισμο σε μια χώρα όπου ο εργαζόμενος δεν έχει (επί της ουσίας) δικαστική προστασία ενώ ο εργοδότης μπορεί να χρησιμοποιεί, για να πετύχει τους σκοπούς την αστυνομία κατά των εργαζομένων ακόμα και όταν έχει άδικο, επειδή πρόσκειται στην κυβέρνηση. Αυτό δεν είναι (οικονομικός) φιλελευθερισμός, είναι ακριβώς το αντίθετο. Αν αυτές οι συνθήκες δεν ισχύουν και παρόλα αυτά ο εργαζόμενος βρίσκεται σε τόσο δεινή θέση όσο περιγράφεις τότε ίσως η θέση του να μην είναι συγκριτικά και τόσο δείνή, αφού αν ο εργοδότης αναγκαζόταν να δώσει καλύτερους μισθούς ή θα εφευγε ή θα σταματούσε τη δραστηριότητά του, με αποτέλεσμα την ακόμα μεγαλύτερη φτώχεια, όπως δείχνει η εμπειρία. Συνήθως όμως οι χώρες αυτές του τρίτου κόσμου είναι γενικά ανελεύθερες οπότε ο οικονομικός φιλελευθερισμός είναι ψέμμα. Όπως λοιπόν κάθε μορφή ελευθερίας, έτσι και η οικονομική δεν μπορεί να υπάρξει καθόλου αν δεν υπαχθεί σε ορισμένους κανόνες που να την ρυθμίζουν.
ΑπάντησηΔιαγραφήΌσο για το ηθικό σκέλος δεν πρέπει να συγχέεται το υπερκέρδος με το θέμα αυτό. Κατ' αρχάς όταν υπάρχει γνησιο ελεύθερο οικονομικό σύστημα δεν περιορίζεται συνήθως το υπερκέρδος γιατί η αγορά τείνει να ισορροπεί. Ανεξάρτητα όμως από αυτό, το (υπερ)κέρδος δεν είναι τίποτα παραπάνω από έκφανση της έμφυτης τασης του ανθρώπου να προωθεί τα συμφέροντά του. Στη φεουδαρχίκή κοινωνία αυτή η τάση εκφράζεται συνήθως με τον πόλεμο, στον κομμουνισμό και σε άλλα αυταρχικά καθεστώτα με ισχυρή κεντρική εξουσία, εκφράζεται με τη διαφθορά και τη δουλοπρέπεια πρός τον ανώτερο. Αντίθετα στο σύγχρονο σύστημα εκφράζεται δημιουργικά με τον ανταγωνισμό για το μεγαλύτερο κέρδος. Η κερδοσκοπία βέβαια μπορεί να πάρει και ακραίες μορφές, αλλά αυτό εξαρτάται από την προσωπικότητα του κάθε ανθρώπου και από το πως ιεραρχεί τους στόχους του. Σε κάθε περίπτωση είναι προτιμότερος ο κερδοσκόπος από τον πολέμαρχο ή τον διεφθαρμένο. Εκεί έγκειται και η ηθική ανωτερότητα του ελεύθερου συστήματος: κάνει τους συμφεροντολόγους να δουλεύουν προς ώφελος της κοινωνίας.