Ένας νέος συντάκτης, το "λιοντάρι", πλέκει το εγκώμιο του καπιταλισμού..
Τώρα που διανύουμε περίοδο οικονομικής κρίσης ενισχύονται οι φωνές που αμφισβητούν το υπάρχον οικονομικό σύστημα. Αξίζει λοιπόν να αφιερώσουμε λίγο χρόνο για την υπεράσπιση του ελεύθερου οικονομικού συστήματος, το οποίο επικρατεί στον Δυτικό Κόσμο.
Τώρα που διανύουμε περίοδο οικονομικής κρίσης ενισχύονται οι φωνές που αμφισβητούν το υπάρχον οικονομικό σύστημα. Αξίζει λοιπόν να αφιερώσουμε λίγο χρόνο για την υπεράσπιση του ελεύθερου οικονομικού συστήματος, το οποίο επικρατεί στον Δυτικό Κόσμο.Ας ερευνήσουμε κατ’ αρχάς την ειδοποιό διαφορά του κεφαλαιοκρατικού συστήματος, του λεγόμενου καπιταλισμού από τα άλλα συστήματα. Ως οικονομικό σύστημα ο καπιταλισμός έχει στόχο της οργάνωση της παραγωγής. Για τη ρύθμιση της παραγωγής υπάρχουν δύο μέθοδοι: το «καρότο» και το «μαστίγιο». Στα αυταρχικά καθεστώτα το τι θα παράγεται, σε τι ποσότητα και από ποιον καθορίζεται από την πολιτική εξουσία. Στην αρχαία Αίγυπτο για παράδειγμα υπήρχε νόμος που υποχρέωνε όλους τους υπηκόους να ακολουθούν το επάγγελμα του πατέρα τους. Για μια στάσιμη κοινωνία ο νόμος αυτός, αν και περιόριζε την ελευθερία του ατόμου ήταν αποτελεσματικός γιατί εξασφάλιζε σταθερή ικανοποίηση των σταθερών αναγκών. Αντίστοιχα στην ΕΣΣΔ το κράτος καθόριζε, μέσω του κεντρικού σχεδιασμού τις κατευθύνσεις και τις λεπτομέρειες της παραγωγικής διαδικασίας. Βασικό στοιχείο αυτών των μεθόδων είναι ότι κίνητρο παραγωγικότητας για τους υπηκόους είναι οι επιταγές της κρατικής εξουσίας οι οποίες συνοδεύονται από δυνατότητα εξαναγκασμού. Αντίθετα στο σύγχρονο σύστημα κίνητρο είναι το κέρδος. Χάρη στη λειτουργία της αγοράς, οι υλικές ανάγκες της κοινωνίας ικανοποιούνται από τους ιδιώτες, οι οποίοι αν και επιδιώκουν ο καθένας το ατομικό του κέρδος επιτυγχάνουν τελικά την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών, όπως περιέγραψε πρώτος ο Άνταμ Σμιθ.
Τα θετικά του σύγχρονου συστήματος είναι πολλά. Θα ξεκινήσουμε από την οικονομική μεγέθυνση που αυτό προκαλεί. Είναι βέβαιο ότι ο άνθρωπος είναι πιο δημιουργικός και αποτελεσματικός στο έργο του όταν ωθείται από την επιθυμία (του κέρδους), παρά όταν υποχρεώνεται από τρίτους να εργαστεί παραγωγικά (πχ εκεί στηρίζεται η ιδέα του bonus). Η ελεύθερη οικονομία αφήνει επίσης ένα πεδίο στον άνθρωπο για να αναπτύξει τις ιδέες του για τη βελτίωση της παραγωγής μέσω της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Αυξάνεται έτσι ο πλούτος της κοινωνίας που ακολουθεί το σύστημα αυτό. Η ιστορία επιβεβαιώνει τη σκέψη αυτή. Τα καπιταλιστικά κράτη είναι τα πιο πλούσια σήμερα ενώ όσα ακολουθούσαν ή ακολουθούν άλλα συστήματα(προ-καπιταλιστικό ή κομμουνιστικό) βρίσκονται σε κατάσταση φτώχειας.
Επίσης, ο καπιταλισμός έχει αυξήσει τη συνοχή των κοινωνιών που τον ακολουθούν. Αυτό ακούγεται ίσως οξύμωρο δεδομένου ότι η βασική μομφή κατά του καπιταλισμού είναι οι κοινωνικές ανισότητες. Ωστόσο η σύγκριση με την προ-καπιταλιστική εποχή των γαιοκτημόνων και των αριστοκρατών δεν αφήνει αμφιβολίες. Όχι ότι δεν υπάρχουν και τώρα πλούσιοι και φτωχοί αλλά η ζωή τους δεν διαφέρει από αυτή των πλουσίων τόσο όσο αυτή ενός μεσαιωνικού βασιλιά από τους δουλοπάροικούς του. Σήμερα στον καπιταλιστικό κόσμο κάθε άνθρωπος έχει την ευκαιρία της κοινωνικής ανέλιξης από όσο χαμηλά και αν προέρχεται και η καταγωγή δεν θεωρείται τόσο σημαντική όσο παλιά. Υπάρχει επίσης η μεσαία τάξη που συνέχει την κοινωνία. Αυτά όλα δεν είναι αυτονόητα αλλά οφείλονται στην οικονομική ελευθερία.
Η οικονομική ελευθερία επιτρέπει επίσης στον άνθρωπο να ελπίζει. Ακόμα και ο πιο φτωχός ξέρει ότι η κοινωνική του ανέλιξη δεν εξαρτάται από την εύνοια των αρχόντων ή από την τύχη, αλλά από τις δικές του προσπάθειες. Κανείς δεν στερείται την ελπίδα, αλλά όλοι δικαιούνται να επιδιώκουν τη βελτίωση της ζωής τους. Ταυτόχρονα η άρχουσα τάξη νομιμοποιείται στα μάτια του λαού γιατί έχει κατακτήσει τη θέση της με τρόπο που επιτρέπει και στους άλλους να ελπίζουν ότι θα βρεθούν κάποτε εκεί και όχι με τη βία, την καταγωγή ή «ελέω θεού». Έτσι μειώνεται η κοινωνική δυσαρέσκεια και οι κοινωνικές εντάσεις.
Τέλος, η οικονομική ελευθερία προάγει την ελευθερία και στους υπόλοιπους τομείς. Είναι λάθος να διαχωρίζεται η πολιτική και η ατομική ελευθερία από την οικονομική. Πολλοί θεωρούν ότι είναι δυνατόν να υπάρξει ελευθερία στην πολιτική χωρίς οικονομική ελευθερία (πχ κομμουνισμός) ή οικονομική ελευθερία υπό ανελεύθερα καθεστώτα, αυτό όμως είναι αδύνατον. Πώς είναι δυνατόν ο πολίτης που στην επαγγελματική του ζωή εξαρτάται από την εύνοια του κράτους δηλαδή του πολιτικού ή από την πίστη του στο κόμμα και είναι δουλοπρεπής, στην πολιτική ή προσωπική του ζωή να είναι ελεύθερος και ανεξάρτητος; Αντίστροφα αυτός που φοβάται να εκφρασθεί ή να κυκλοφορήσει ελεύθερα πως είναι δυνατόν να είναι ελεύθερος στην οικονομική του ζωή; Αυτό το επιβεβαιώνει και η ιστορική πραγματικότητα. Ποτέ στην ιστορία δεν έχει υπάρξει δημοκρατικό κράτος χωρίς ελεύθερη οικονομία, ενώ τα πειράματα του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού σε χώρες με δικτατορία θεωρούνται αποτυχημένα. Η ιστορία δείχνει ότι οι χώρες που ήταν πρωτοπόρες στη δημοκρατία ήταν και στον καπιταλισμό (πχ Αγγλία, Αμερική και αργότερα ολόκληρος ο δυτικός κόσμος). Με βάση αυτά που είπαμε καταλήγουμε στο εξής συμπέρασμα: καπιταλισμός και δημοκρατία δεν διαχωρίζονται, είναι οι δυο όψεις της ελευθερίας, η οικονομική και η πολιτική.
Όπως παρουσιάστηκε το σύστημα της ελεύθερης αγοράς φαίνεται πως όλη η οικονομική δραστηριότητα βρίσκεται στην ιδιωτική πρωτοβουλία και το κράτος υποθέτουμε πως "συντηρείται" από τη φορολόγηση των αγοραστικών σχέσεων.Το κράτος όμως είναι ένας ζωντανός οργανισμός που χρειάζεται πόρους για να μπορεί να "λειτουργεί".Γιατί όμως σ' ένα σύστημα που ρέει ελεύθερο και άφθονο το χρήμα,το κράτος δεν έχει αυτούς τους πόρους;Γιατί ακριβώς η ελεύθερη αγορά οδήγησε στη συσσώρευση του πλούτου στα χέρια λίγων,οι οποίοι ας είμαστε ρεαλιστές δεν σκοπεύουν να μοιράσουν την πίτα σε μικρότερα κομμάτια.Επιπλέον η μη συμμετοχή των κρατών στην παραγωγή και στην άμεση οικονομική δραστηριότητα ενισχύει τη συσσώρευση του πλούτου και τα οδηγεί στο να έχουν συνεχώς ελλείμματα,δηλαδή να μην μπορούν κοινώς να καλύψουν τις ανάγκες τους.
ΑπάντησηΔιαγραφήΟπότε με τον πλούτο στα χέρια λίγων και τα κράτη να απέχουν από τις οικονομικές συναλλαγές μιλάμε όντως για μία ελεύθερη αγορά ή για μία ελεύθερη αγορά κατ επίφαση, όπου γίνεται αντικείμενο συναλλαγής μόνο ένα μικρό και ελεγχόμενο μερίδιο του κεφαλαίου;
Επιμένω τόσο στη δραστηριότητα των κρατών γιατί θέλω να καταλήξω στο ακόλουθο:Η ελεύθερη αγορά θα είναι όντως ελεύθερη μόνο όταν συμμετάσχουν τα κράτη σε αυτή ενεργά,δηλαδή όταν παράγουν.Γιατί τότε θα δημιουργηθεί μία διαφορετική δυναμική στην αγορά που θα κάνει το κεφάλαιο να κινηθεί με αποτέλεσμα να μη μιλάμε για το κέρδος ενός ιδιώτη,αλλά για το κέρδος που θα επωμίζονται πολίτες.Τέλος είναι σαφές πως μια τέτοια αγορά μολονότι ελεύθερη θα πρέπει να διέπεται από κανόνες όσο αφορά τη δραστηριότητα και το κέρδος με κάποιο μόρφωμα παραπλήσιο με το Σύνταγμα στα κράτη.
Πράγματι δεν θεωρώ ότι ρόλος του κράτους είναι η συμμετοχή στην αγορά, τουλαχιστον καταρχην. Για την επίτευξη του σκοπού του(πχ γενική εποπτία της οικονομίας, κοινωνική πολιτική κ.α.) το κράτος εξασφαλίζει πόρους κυρίως με τη φορολογία.
ΑπάντησηΔιαγραφήΣτο παραπάνω σχόλιο εκφράζεται η άποψη ότι για την εξασφάλιση των απαιτούμενων πόρων είναι απαραίτητη και η συμμετοχή του στην παραγωγή. Αυτή η θέση δεν είναι σωστή. Κατ' αρχάς η πρακτική έχει δείξει ότι από τη συμμετοχή στην παραγωγική διαδικασία το κράτος συνήθως ζημιώνεται, καθώς οι επιχειρήσεις του είναι ζημιογόνες. Αυτό δεν είναι μια τυχαία δυσλειτουργία, όπως πολλές άλλες του ελληνικού κράτους, αλλά οφείλεται στη μορφή του. Ως νομικό πρόσωπο το κράτος έχει ορισμένο σκοπό και οι δομές του καθισόύν δύσκολη τη συμμετοχή του σε δραστηριότητες εκτός του σκοπού του. Με λίγα λόγια το δημοκρατικό κράτος είναι πολύ δυσκίνητο για να μπορέσει να διοικεί επιχειρήσεις αποκομίζοντας κέρδος. Για άλλο λόγο δημιουργήθηκε. Επίσης στην περίπτωση του κράτους επιχειρηματία προκύπτουν προβλήματα διαφθοράς, κομματικής κυριαρχίας στην οικονομία και αναξιοκρατίας, από τα οποία τοσο πολύ πάσχει σήμερα η χώρα μας. Η αγορά δεν λειτουργεί πλέον με τους λογικούς και φυσικούς κανόνες του Σμιθ, αλλά με ρουσφέτια. Πλήττεται έτσι μαζί με την αξιοκρατία και η ανταγωνιστικότητα.
Εκφράζεται επίσης η άποψη ότι μεγάλο μέρος του πλούτου της κοινωνίας βρίσκεται εκτός αγοράς και συναλλαγής επειδή ανήκει στους ολίγους. Υποτίθεται ότι για τον λόγο αυτό το κράτος δυσκολεύται να καλύψει τις ανάγκες του από τη φορολόγηση των συναλλαγών. Εδώ θα πρέπει να επισημάνουμε πρώτα ότι το κράτος δεν φορολογεί μόνο τις συναλλαγές αλλά και την στάσιμη περιουσία, πχ την ακίνητη, ακόμα και όταν αυτή δεν παράγει εισόδημα. Επιπλέον η άποψη ότι η περιουσία των πλουσίων είναι εκτός αγοράς δεν είναι σωστή. Η περιουσία τους είναι συνήθως τοποθετημένη σε παραγωγικές επενδύσεις, για να παράγει εισόδημα. Λίγοι είναι αυτοί που κρύβουν τα χρήματα κατω από το στρώμα και σίγουρα οχι τα μέλη της μεγαλοαστικής τάξης. Βέβαια, όταν οι πλούσιοι δεν κάνουν επενδύσεις επειδή δεν προσδοκούν ότι θά έχουν κέρδη δημιουργείται πρόβλημα, δηλαδή οικονομική ύφεση (ούτε αυτοί οφελούνται από αυτήν την κατάσταση βέβαια). Τότε δεν μποόύμε να αποκλείσουμε αβίαστα και κατηγορηματικά την ενεργό δράση του κράτους, με την παροχή κυρίως στήριξης στους ιδιώτες. Θα πρέπει όμως να είμαστε πολύ προσεκτικοί, για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, εδώ και παραπάνω, ωστε να μη μεταβάλουμε τη μορφή της οικονομίας. Οι προτάσεις του Κέινς ίσως μπορούν να βοηθήσουν σ' αυτό.
Η ελεύθερη αγορά, όπως παρουσιάστηκε, έχει κυριαρχήσει με αποτέλεσμα τον πλουτισμό όλων και την ευμάρεια. Όμως, αποδείχθηκε ότι το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα δεν έχει τη δυνατότητα αυτοδιώρθωσης. Οι Η.Π.Α., που αποτελούσαν την αποθέωση του άκρατου καπιταλισμού και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, όταν βρέθηκαν στη δίνη της κρίσης που δημιουργήθηκε στα σπλάχνα του καπιταλισμού της Wall Street και από τη φύση του ίδιου του συστήματος, αναγκάστηκαν να καταφύγουν σε κρατικοποιήσεις οργανισμών, ακόμα και τραπεζικών ιδρυμάτων! Με όπλο την ισχυρή κρατική εξουσία, οι Η.Π.Α. σήμερα βγαίνουν από την κρίση και οι πολίτες της χώρας αισθάνονται ασφάλεια για την οικονομική τους κατάσταση.
ΑπάντησηΔιαγραφήΝομίζω πως ένα σύστημα ΤΟΣΟ τέλειο δεν θα είχε ανάγκη το ακριβώς αντίθετο οικονομικό σύστημα για να αντιμετωπίσει τα δικά του εσωτερικά προβλήματα...
Κανείς δεν είπε ούτε ότι είναι τέλειο το σύστημα της ελεύθερης οιοκονομίας ούτε ότι έχουν πλουτίσει όλοι, αυτά είναι υπερβολές. Αυτό που είπαμε είναι απλώς ότι είναι καλύτερο σε σύγκριση με τα εως τώρα εφαρμοσθέντα συστήματα και όχι ότι δεν μπορεί να βελτιωθεί. Όσον αφορά τις κρατικοποιήσεις, ακόμα και αν δεχόμασταν ότι αυτές είναι χρήσιμες σε κάποιες συγκυρίες αυτό δεν αναιρεί τη διαπίστωση ότι τα κράτη που εφαρμόζουν μακροχρόνια και κατά κανόνα τον κρατισμό υστερούν έναντι των φιλελεύθερων σε όσα αναφέρθηκαν. Κάποιες εξαιρέσεις σε ανώμαλες περιόδους- εφόσον ισχύουν- δεν αναιρούν τον κανόνα ο οποίος έκανε τις ΗΠΑ αυτό που είναι σήμερα. Αν τον αναιρούσε θα ήταν σήμερα υπερδυνάμεις τα απολυταρχικά κράτη και όχι τα φιλελεύθερα.
ΑπάντησηΔιαγραφήΤο μεγαλύτερο μέρος του χρέους των φιλελεύθερων Η.Π.Α. το έχει αγοράσει η Κίνα. Αυτό σημαίνει απόλυτη οικονομική εξάρτηση, ουσιαστικά αγορά μέρους του ίδιου του κράτους. Το πανίσχυρο φιλελεύθερο κράτος αγοράστηκε σε ένα βαθμό από ένα κράτος με μεικτό οικονομικό σύστημα και σίγουρα καθόλου φιλελεύθερο.
ΑπάντησηΔιαγραφή